به گزارش همشهری آنلاین، ایران تنها سرزمین قنات‌ها، آب‌انبارها و سازه‌های آبی تاریخی نیست؛ سرزمینی است که در مواجهه با کم‌آبی، دانشی گسترده درباره شناسایی، استحصال، ذخیره، تقسیم و بهره‌برداری مسئولانه از آب پدید آورده است.
آتوسا مومنی، مدیرکل مرکز منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی در مورد ویژگی‌های تجربه‌های برگزیده گفت: هر سه تجربه، از منظری متفاوت، پیوند میراث فرهنگی ناملموس با زندگی امروز را آشکار می‌کنند.
یکی از بخش‌های اصلی برنامه، اهدای «جایزه میراث زنده و آب» به سه تجربه برگزیده از استان‌های سمنان، هرمزگان و فارس است. در گام نخست، معرفی مستند سه تجربه برگزیده و بازتاب ابعاد دانشی، اجتماعی و کاربردی آن‌ها اهمیت دارد. در ادامه، این تجربه‌ها می‌توانند مبنایی برای توسعه مستندسازی تخصصی، گفت‌وگو با نهادهای مرتبط و بررسی امکان تبادل تجربه میان جوامع و کشورهای منطقه قرار گیرند.
نظام تاریخی از مدیریت، تقسیم و بهره‌برداری آب در سمنان
در سمنان، با نظامی تاریخی از مدیریت، تقسیم و بهره‌برداری از آب روبه‌رو هستیم که ارزش آن تنها در سازه‌های آبی نیست؛ بلکه در دانش تقسیم، قواعد حقابه، مسئولیت‌های اجتماعی و نظام همکاری و اعتماد میان بهره‌برداران نهفته است. مومنی ادامه داد: در این نظام، آب پیش از رسیدن به کشتزار، از مسیر قاعده و مسئولیت می‌گذرد. به بیان دیگر، میراث آب سمنان تنها روایت مهندسی آب نیست؛ روایتی از سازمان اجتماعی و حکمت زیستن در اقلیمی کم‌آب است.
تجربه خیر آب در جزیره قشم
در جزیره قشم، تجربه «خیرآب» اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا دانش سنتی ذخیره آب باران در برکه‌های تاریخی را با مشارکت اجتماعی و ظرفیت فناوری‌های نوین پیوند می‌دهد. مومنی افزود: این تجربه برای مناطق ساحلی و جزیره‌ای، به‌ویژه در شرایط آسیب‌پذیری منابع تأمین آب، واجد ظرفیت مطالعاتی و کاربردی است.
احیای برکه‌ها در کرمستج لارستان
در کرمستج لارستان فارس نیز احیای برکه‌ها و آب‌انبارهای تاریخی با مشارکت مردم و خیرین، نشان می‌دهد که چگونه مسئولیت اجتماعی و تعلق فرهنگی می‌تواند به استمرار حیات یک میراث کمک کند. مومنی گفت: وجه مشترک این سه تجربه، حضور دانش بومی، مشارکت جامعه و امکان بهره‌گیری از تجربه تاریخی برای پاسخ‌گویی به نیازهای امروز است. انتخاب آن‌ها بر پایه ارزیابی کارشناسی مرکز و با بهره‌گیری از دیدگاه‌های اعضای شورای حکام صورت گرفته است.
- بیشتر بخوانید: یک روستا و ۲۵۸ برکه | هر برکه به نام یکی از اهالی است
به گفته او میراث فرهنگی ناملموس بیش از بسیاری از حوزه‌های میراثی، به روایتگری مستمر و مسئولانه نیاز دارد؛ زیرا بخش مهمی از آن در دانش، مهارت، حافظه و شیوه زندگی انسان‌ها حضور دارد و همیشه در قالب یک اثر قابل مشاهده نیست.
مومنی ادامه داد: برای ما اهمیت دارد که روایت میراث آب، صرفاً از زبان کارشناسان و مدیران بیان نشود؛ زیرا صاحبان اصلی این دانش، همان مردمانی هستند که آن را آموخته، آزموده و در زندگی روزمره استمرار بخشیده‌اند. میرآبان، کشاورزان، استادکاران، سازندگان و نگهدارندگان برکه‌ها و حافظان شیوه‌های سنتی تقسیم آب، تنها موضوع مطالعه پژوهشگران نیستند؛ آنان صاحبان دانش و کنشگران اصلی این میراث‌اند. میراث زنده را نمی‌توان تنها برای مردم پاسداری کرد؛ باید با مردم و به مشارکت خود آنان پاس داشت.
عنوان محوری آیین امسال، «میراث زنده و آب» است؛ اما پیام آن را می‌توان در یک عبارت خلاصه کرد: آینده آب، از حافظه آب می‌گذرد. مقصود این نیست که راه‌حل بحران‌های پیچیده امروز را صرفاً در گذشته جست‌وجو کنیم؛ بلکه باید بدانیم جوامع انسانی در طول تاریخ، گنجینه‌ای از دانش سازگاری با محیط، بهره‌برداری مسئولانه از منابع و مدیریت مشارکتی پدید آورده‌اند. این دانش‌ها می‌توانند در کنار علم و فناوری معاصر، بخشی از ظرفیت پاسخ‌گویی به چالش‌های کنونی باشند. انتقال بین‌نسلی نیز صرفاً آموزش یک مهارت قدیمی نیست؛ انتقال نوعی نگرش به زندگی، مسئولیت در برابر طبیعت و احترام به حقوق دیگران است. هنگامی که نسل جوان با دانش میرآبی، شیوه ذخیره آب باران یا قواعد سنتی حقابه آشنا می‌شود، تنها درباره یک فناوری تاریخی نمی‌آموزد؛ با مفاهیمی همچون عدالت، مشارکت، اندازه‌نگه‌داشتن و مسئولیت در برابر آیندگان نیز مواجه می‌شود.
نظر شما